Araştırma Sözlüğü

A

Açık Soru : Bir anket dahilinde görüşülen kişinin tamamen özgürce ve arzuladığı yanıtı vermesine olanak tanıyan soru; önceden belirlenmiş hiçbir seçeneğin bulunmadığı, deneğin vereceği tüm yanıtlara açık olan soru türüdür.

Ağırlıklandırma : Köken anlamı, araştırmanın amaçları doğrultusunda, belli bir parametreye, etkisini azaltmak yada artırmak amacıyla önem verilmesidir. Pratikte, özelliklede kota sapmaları olduğu durumda, bu sapmaları gidermek üzere, elde edilen verilerin olması gereken kota değerlerine getirecek bir çarpanla çarpılmak suretiyle dengelenmesidir.

Ağırlıklı Ortalama : Farklı yer ve zamanda yapılmış araştırmaların verilerinden yararlanarak daha geniş hacimli bir örnekte araştırma yapılmış gibi merkezi eğilim ölçüsü hesaplanmak istendiğinde uygulanan bir ortalama türüdür.

B

C

Ç

Çiftkutuplu Soru : Yanıtı iki karşıt seçenekten oluşan soru türüdür. Çoğunlukla "evet / hayır"; "doğru / yanlış", vb. türünden önermelere yanıt arar.

D

Dağılım Aralığı : Dizideki en büyük ve en küçük değer arasındaki farka denir ve R ile gösterilir.

Değişken : Birimlerin incelenen, gözlenen özellikleridir. Birimden birime farklı değerler alan ve değerleri sayılarak, ölçülerek ya da gruplanarak sayısal olarak ifade edilebilen birim özellikleridir.

Derinlemesine Görüşme : Belli bir soru formuna bağlı kalmaksızın, tümüyle özgür bir ortamda ve görüşülen kişiden gelen yanıtların da etkisiyle farklı yönlerde geliştirilebilecek görüşme anlamını taşımaktadır. Kalitatif (nitel) araştırma tekniklerinden olan derinlemesine görüşme toplumsal psikoloji, hatta kimi zaman psikanaliz yaklaşımlarıyla gerçekleştirilir.

Döküm : Bir anket çalışması sonrası açık ve yarı-kapalı (açık uçlu) sorulara alınan yanıtlarının, belli yanıt grupları oluşturabilmek ve kodlamaya olanak sağlamak amacıyla listesinin çıkarılması, dökülmesidir.

E

F

F Dağılımı : İki veri kümesine ait varyansların karşılaştırılmasında yani homejenlik kontrolünde kullanılan bir dağılımdır.

F Testi : Normadağılım gösteren iki örnekleme ait varyansların eşit olup olmadığını test etmek üzere, özellikle varyans analizinde kullanılan bir testtir.

Faktör Analizi : Bir bütün içinde yer alan ve aynı sonuçta rol oynadığı düşünülen değişkenlerin, o sonuca katkılarının düzeylerini belirlemek üzere, aralarında korelasyon bulunan faktörlerin biraraya getirilerek, belirli kümelerde toplanmasını sağlayan ve sonucu tek tek faktörlere değil, belli değişken kümelerine indirgeyen istatistik yöntemidir.

Filtre Sorusu : Bir ankette yalnızca belli niteliklere sahip olan kişilerin yanıtlaması gereken bir sorunun kimlere yöneltileceğinin bilinmesi amacıyla, bu sorunun hemen öncesine yerleştirilen soru / sorulardır.

Frekans : Kabaca görülme sıklığı, sayısıdır. Araştırmada, belli bir yanıt seçeneğinin verilme sıklığı, sayısıdır. Görülme sıklığı, sayısı.

Frekans Dağılımı : Frekans tablosu halinde sunulan verilerin histogram ya da çizgi grafikleri incelendiğinde, değişkenin nicel ya da nitel olmasına ve tablodaki sınıf sayısına bağlı olarak bir takım görünümlerin ortaya çıktığı gözlenir. Bu grafiksel görünümlere deneysel dağılım ya da frekans dağılımı adı verilir.

G

Geçerlilik : Bir ölçüm aracının araştırılan olayı ne derece doğru ölçtüğünü gösterir.

Geometrik Ortalama : Dizideki değerlerin artan ya da azalan aritmetik ya da geometrik bir diziyi izlediği durumlarda hesaplanan tipik değerdir.

Gizli Müşteri Araştırması : Bağımsız kişi ve kurumlarca müşteri memnuniyeti ve hizmet anlayışını denetlemek amacıyla yürütülen araştırma çeşitidir.

Gözlem : Birimleri gözetleme ve bu birimlerin gözetlenmesi ile incelenen özelliklerinin rakamsal değerlerine denir.

Grup Tartışması : Bir kalitatif (nitel) araştırma tekniğidir. Grup tartışmaları, genellikle belli ortak özelliklere sahip 6-10 kişilik bir grubun, bir uzmanın (toplumbilimci, toplumsal psikoloji uzmanı) yönetiminde, araştırmayı tasarlayanlar tarafından belirlenmiş ana tema çerçevesinde tartışmaları biçiminde gerçekleşir.

Güven Aralığı : Fonksiyonları tamamlanan örnekleme dağılımından yararlanarak evreninbilinmeyen bir parametresini belirli bir güven derecesi ile (genellikle 0.95 ve 0.99) içinde bulunduğu aralıktır.

H

Hanehalkı : Aralarında akrabalık bağı bulunsun veya bulunmasın aynı evde oturan veya aynı evin bir kısmında yaşayan, aynı kazandan yemek yiyen, gelir ve giderlerini ayırmayan, hanehalkı hizmet ve yönetimine katılan bir veya birkaç kişinin oluşturduğu topluluktur.

Hanehalkı Tüketim Harcaması : Hanehalklarının gıda, lokanta, giyim, ev eşyası, ev ve hanehalkı ile ilgili bakım ve hizmet, sağlık, ulaştırma, kültür - eğitim - eğlence, konut ve diğer ihtiyaçlarını karşılamak için yapmış oldukları peşin veya vadeli mal ve hizmet satın alışları, ile hanehalkı fertlerinin kendi ekonomik faaliyetleri sonucu elde ettikleri mal ve hizmet üretimlerinden tükettiği maddeleri, hanede iktisaden faal olan fertlerin çalıştığı işyerinde ürettiği ya da satışa sunduğu mal ve hizmetlerden hanede tüketilen

Harmonik Ortalama : Veri setindeki değerler bir zaman serisi ise, eşit şartlarda yapılmamış k sayıda deneyin sonuçlarının biraraya getirilmesi ile elde edilmiş bir veri seti ise ve birbirini izleyen sayılar bir dalgalanma gösteriyorsa (aylık, mevsimsel, yıllık dalgalanmalar) verinin merkezi eğilim ölçüsü harmonik ortalama ile hesaplanır.

Hipotez : Teorik ya da gözlemlere dayalı bilgilere göre oluşturulan, doğru olması gerekmeyen oluşumlara ilişkin denetlenmesi gereken önermelerdir.

I

İ

J

K

Kademeli Örnekleme : Toplumda birimlerin kademeli bir yapıda (kategorisel) dağılım göstermesi ve örneklemenin bu kademelerden en alt kademedeki birimlerden yapılmak istenmesi durumunda uygulanan örnekleme yöntemidir.

Kalitatif Yöntem : Araştırılan konuya ilişkin olarak nicel, sayısal verilerin değil nitel bilgilerin toplanmasını amaçlayan araştırma yöntemidir. Genel olarak, araştırma konusunun, amacı doğrultusunda kapsayacağı noktaların belirlenmesinde ya da incelenen konunun, araştırma evreninden kişiler tarafından hangi terimlerle düşünülüp, ifade edildiğini ve hangi çağrışımları yaptığını saptamak amacıyla gerçekleştirilir.

Kantitatif Yöntem : Araştırılan konuya ilişkin olarak nicel, sayısal verilerin toplanmasını amaçlayan, bu doğrultuda, matematik ve istatistik alanlarında geçerli analiz türlerinden yararlanan araştırma yöntemidir. . Kantitatif yöntemin uygulandığı durumlarda, sayısal temsiliyet temel olduğundan, araştırma evrenini hatasız biçimde temsil edecek örnek kitlenin seçimi de, en az bilgilerin elde edilmesini sağlayacak soruların oluşturulması kadar önem kazanmaktadır. Kantitatif yöntemin en yaygın tekniği, ankettir.

Kapalı Soru : Kökeninde, yalnızca "evet/hayır" seçenekleriyle sınırlı olan soru anlamını taşımakla birlikte, kapalı soru, artık, alınacak yanıt seçeneklerinin önceden belirlendiği, görüşülen kişinin belirlenenler dışında yanıt verme olanağına sahip olmadığı soru türünü belirtmektedir. Çiftkutuplu soruların yanı sıra, sunulan önermelere belli bir ölçek doğrultusunda katılım derecesini saptamaya yönelik ya da bir dizi önerme içinden bir/birkaçını seçtirmeye yönelik sorular "kapalı" sorunun en sık kullanılan türüdür.

Kikare Bağımsızlık Testi : Çapraz tablo biçiminde verilen iki değişkenin birbirlerine bağımlılığını araştıran teste denir.

Kikare Testi : Sayımla elde edilen nitel değişkenlerin çeşitli sınıflandırma biçimlerine göre (tek değişkenli, iki değişkenli vb.) analizini yapmak, nicel değişkenlerin alışılmış kuralların dışında bazı bilimsel amaçları gerçeklemek için özgün sınıflama biçimlerini (kategorik gruplama) ve frekans dağılımını ele alarak dağılım biçimine yönelik analiz etmekte kullanılan testlerdir.

Kodlama : Araştırmada elde edilen verilerin, bir başka deyişle her bir soruya alınan farklı ve çeşitli yanıtların, belli bir kod sistemi aracılığıyla kategorilere ayrılması, aynı kategoriye giren yanıtların, aynı kodlarla belirtmek suretiyle birbiriyle "toplanması"dır.

Kolmogorov-Smirnov Testi : Bir frekans dağılımının belirli ya da herhangi bir dağılıma uygunluk gösterip göstermediğini test etmek için yararlanılan bir testtir.

Korelasyon : İki ya da daha fazla değişken arasında, bilinen bir fonksiyonel bağ olmaksızın, nedenden sonuca doğru bir varyasyon bağıntısının bulunması ve bu bağıntının istatistiksel olarak ifadesi.

L

M

N

O

Ö

P

R

S

Ş

T

U

Ü

V

Y

Z